NGHỆ THUẬT CHƠI CHỮ QUA CHẶNG HÁT ĐỐ - HÁT ĐỐI NAM NỮ TRONG HÁT PHƯỜNG VẢI

Tóm tắt

TÓM TẮT: Hát phường vải Nghệ Tĩnh là một thể hát ví đối đáp giao duyên sinh động giữa bên nam và bên nữ có quy tắc cấu tạo chặt chẽ, độc đáo, và theo phương thức nghệ thuật mang đặc trưng “xứ Nghệ”. Bài viết tập trung phân tích nghệ thuật chơi chữ qua chặng 2: Hát đố (do bên nữ thể hiện) - Hát đối (do bên nam thể hiện) để đáp lại lời trao của bên nữ. Qua số liệu thống kê cuốn Hát phường vải do Ninh Việt Giao sưu tầm và biên soạn, tổng số 45 cặp hát đố - hát đối hai bên nam nữ, có thể quy về 6 tiểu nhóm sau: 1/Chơi chữ đồng âm nhưng khác nghĩa (có 2 bậc); 2/Chơi chữ khác âm nhưng đồng nghĩa (từ thuần Việt - từ Hán Việt); 3/Chơi chữ cụm từ trái nghĩa với cụm từ nhờ ngữ cảnh; 4/Chơi chữ nói lái (kiểu Nghệ Tĩnh); 5/Chơi chữ từ Hán Việt đồng nghĩa từ thuần Việt; 6/Chơi chữ từ đồng âm (đơn âm) khác nghĩa.