NGHIÊN CỨU ĐỐI CHIẾU ẨN DỤ TRI NHẬN TRONG THƯ TÍN THƯƠNG MẠI TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT

Tóm tắt

TÓM TẮT: Bài báo nghiên cứu so sánh đối chiếu hiện tượng ẩn dụ tri nhận (cognitive/conceptual metaphor) trong thư tín thương mại tiếng Anh và tiếng Việt, dựa trên Lí thuyết ẩn dụ ý niệm của Lakoff và Johnson (1980, 1999), khung phân tích ẩn dụ phê phán của Charteris-Black (2004), cùng các nghiên cứu chuyên ngành về diễn ngôn kinh tế của Henderson (1982, 1994), Boers (1999, 2000) và Kövecses (2005). Trên cơ sở khảo sát kho ngữ liệu gồm 240 thư giao dịch kinh tế thuộc các thể loại tiêu biểu (thư hỏi hàng, thư chào hàng, thư đặt hàng, thư khiếu nại, thư đề xuất hợp tác) - 120 lá thư tiếng Anh và 120 lá thư tiếng Việt, bài báo xác lập sáu mô hình ẩn dụ ý niệm trung tâm: KINH DOANH LÀ CHIẾN TRANH, KINH DOANH LÀ HÀNH TRÌNH, NỀN KINH TẾ LÀ CƠ THỂ SỐNG, THỊ TRƯỜNG LÀ DÒNG CHẢY, QUAN HỆ KINH DOANH LÀ KIẾN TRÚC-THÂN TỘC, KINH DOANH LÀ TRỒNG TRỌT-CANH TÁC. Kết quả cho thấy hai ngôn ngữ chia sẻ các phép ẩn dụ phổ quát có cơ sở nghiệm thân, nhưng khác biệt đáng kể về tần suất, mức độ quy ước hóa và miền nguồn ưu tiên: tiếng Anh nghiêng về ẩn dụ chiến tranh - thể thao - cơ học, trong khi tiếng Việt phát triển mạnh các ẩn dụ trồng trọt, thân tộc - gia đình, và xây dựng. Phát hiện này có ý nghĩa cho việc giảng dạy tiếng Anh thương mại, dịch thuật văn bản kinh tế và đào tạo giao tiếp đa văn hóa