PHƯƠNG NGỮ NAM BỘ TRONG TẢN VĂN BÁNH TRÁI MÙA XƯA CỦA NGUYỄN NGỌC TƯ DƯỚI GÓC NHÌN TRƯỜNG NGHĨA VĂN HÓA

Tóm tắt

Bài viết khảo sát lớp từ ngữ, cụm từ và biểu thức khẩu ngữ mang sắc thái phương ngữ, văn hóa Nam Bộ trong tập tản văn Bánh trái mùa xưa của Nguyễn Ngọc Tư dưới góc nhìn trường nghĩa văn hóa và ngôn ngữ học tri nhận. Kết quả khảo sát cho thấy các đơn vị ngôn ngữ này được tổ chức nổi bật qua bốn trường nghĩa cơ bản: địa hình sông nước, sinh hoạt đời sống, ẩm thực và thời gian mùa vụ. Các trường nghĩa ấy phản ánh mối quan hệ gắn bó giữa ngôn ngữ, môi trường sinh thái và kinh nghiệm sống của cư dân Nam Bộ được tái hiện trong diễn ngôn văn học. Trong đó, trường nghĩa sinh hoạt đời sống và ẩm thực chiếm tỉ lệ nổi trội, cho thấy vai trò trung tâm của các thực hành văn hóa thường nhật trong việc kiến tạo bản sắc vùng miền. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất mô hình “bản đồ tri nhận văn hóa phương ngữ Nam Bộ” như một công cụ diễn giải cơ chế mã hóa, tổ chức và lưu giữ tri thức bản địa trong tản văn Nguyễn Ngọc Tư.