VỀ MỘT SỰ PHÁT TRIỂN CỦA LÍ THUYẾT NGỮ PHÁP: TỪ NGỮ PHÁP DỰA TRÊN TỪ VỰNG ĐẾN NGỮ PHÁP DỰA TRÊN KẾT CẤU
DOI:
https://doi.org/10.68350/nnds.2026.11(388).2974Từ khóa:
Ngữ pháp dựa trên từ vựng, ngữ pháp dựa trên kết cấu, ngữ trị, cấu trúc tham tố, Ngữ pháp Kết cấu, Tesnière, cú pháp tiếng ViệtTóm tắt
Bài viết khảo sát sự chuyển dịch trong lí thuyết ngữ pháp hiện đại: từ những mô hình đặt vị từ và khung ngữ trị của vị từ vào trung tâm của việc kiến tạo câu sang những mô hình thừa nhận kết cấu là một cặp hình thức-nghĩa có vị thế độc lập. Xuất phát từ ngữ pháp phụ thuộc của Tesnière, trong đó động từ là đỉnh của câu và quy định số lượng, tính chất của các diễn tố, bài viết chỉ ra rằng đường hướng dựa trên từ vựng có sức miêu tả lớn nhưng gặp giới hạn trước các thành ngữ, hiện tượng mở rộng ngữ trị, biến thể cấu trúc tham tố và các kết cấu gây khiến-kết quả. Bài viết tiếp đó giới thiệu các phiên bản chính dựa trên kết cấu, từ Ngữ pháp Tri nhận của Langacker, Ngữ pháp Kết cấu Berkeley của Fillmore và Kay, Ngữ pháp Kết cấu của Goldberg đến Ngữ pháp Kết cấu Cực đoan của Croft, đồng thời thử áp dụng phân tích câu tồn tại trong tiếng Việt theo ngữ pháp kết cấu. Bài viết lập luận rằng sự phát triển từ ngữ pháp dựa trên từ vựng đến ngữ pháp dựa trên kết cấu không phải là loại bỏ vai trò của từ vựng mà là sự tái phân phối gánh nặng giải thích giữa động từ, kết cấu, tri thức bách khoa, ngữ cảnh và kinh nghiệm sử dụng. Vì vậy, một phân tích thỏa đáng về cú pháp tiếng Việt cần đồng thời tính đến ngữ trị của vị từ và vai trò của các kết cấu trong việc bổ sung, điều chỉnh hoặc cưỡng bức cách diễn giải từ vựng.
Lượt tải xuống
Tài liệu tham khảo