CHIẾN LƯỢC DỊCH THUẬT NỘI ĐỊA HÓA VÀ NGOẠI HÓA TRONG QUÁ TRÌNH CHUYỂN NGỮ CÁC YẾU TỐ VĂN HÓA TRONG TIÊU ĐỀ TÁC PHẨM VĂN HỌC TIẾNG ANH SANG TIẾNG VIỆT
DOI:
https://doi.org/10.68350/nnds.2026.11(388).2983Từ khóa:
Nội địa hóa, ngoại hóa, dịch tiêu đề văn học, yếu tố văn hóa, tiêu đề tác phẩmTóm tắt
Tiêu đề tác phẩm văn học không chỉ có chức năng định danh mà còn hàm chứa những giá trị văn hóa và thẩm mĩ đặc trưng của văn bản nguồn. Điều này đặt ra nhiều thách thức cho dịch giả trong quá trình dịch thuật. Nghiên cứu này phân tích 300 tiêu đề tác phẩm văn học tiếng Anh thuộc thế kỉ XX và XXI và bản dịch tương ứng trong tiếng Việt của chúng trên cơ sở lí thuyết về phân loại các yếu tố văn hóa của Newmark (1988, các thủ pháp dịch của Vinay và Darbelnet (1995) và đối chiếu với mô hình chiến lược dịch nội địa hóa và ngoại hóa của Venuti (1995) nhằm tìm ra các đặc điểm ngôn ngữ thể hiện yếu tố văn hóa trong tiêu đề và chiến lược lựa chọn ngôn ngữ trong dịch thuật nhằm thu hẹp khoảng cách văn hóa đó. Trên cơ sở áp dụng các phương pháp nghiên cứu như mô tả, định lượng và đối chiếu, nghiên cứu chỉ ra 86,7% tiêu đề chứa ít nhất một yếu tố văn hóa. Việc lựa chọn thủ pháp dịch phụ thuộc vào đặc điểm của từng nhóm yếu tố văn hóa, với xu hướng ngoại hóa chiếm ưu thế, song nội địa hóa và sự kết hợp giữa hai chiến lược cũng được sử dụng khá phổ biến. Kết quả cho thấy, dịch tiêu đề tác phẩm văn học là quá trình trung gian văn hóa, đòi hỏi dịch giả cân bằng giữa việc bảo tồn bản sắc văn hóa của nguyên tác và khả năng tiếp nhận của độc giả đích.
Lượt tải xuống
Tài liệu tham khảo