KHUNG HOÁ NỖI ĐAU NHƯ MỘT SINH THỂ: PHÂN TÍCH ẨN DỤ GỐC ĐỜI SỐNG TRONG THƠ HÀN MẶC TỬ BẰNG MÔ HÌNH CMA BỐN TẦNG
Từ khóa:
Ẩn dụ đời sống; sinh thể; Hàn Mặc Tử; phân tích ẩn dụ phê phán; cấu trúc ý niệm.Tóm tắt
TÓM TẮT: Bài báo nghiên cứu cách thơ Hàn Mặc Tử kiến tạo nỗi đau thông qua hệ thống ẩn dụ
gốc đời sống, với trọng tâm là mô thức NỖI ĐAU LÀ MỘT SINH THỂ. Dữ liệu gồm chín bài thơ
thuộc ba tập Đau thương, Gái quê và Xuân như ý. Nghiên cứu triển khai theo mô hình phân tích ẩn
dụ phê phán bốn tầng, kết hợp quy trình nhận diện ẩn dụ trong văn bản, thủ tục xác định miền nguồn,
phân nhóm trường nghĩa theo lí thuyết trường nghĩa và mô hình hóa cấu trúc ý niệm theo hướng tiếp
cận đa tầng. Kết quả định lượng cho thấy 117 biểu thức ẩn dụ được nhận diện, phân bố trên 92 miền
nguồn khác nhau, phản ánh mức độ phân tán nhưng giàu tính sáng tạo của hệ thống ẩn dụ. Ở tầng
ngôn ngữ, nỗi đau, linh hồn, trăng và thơ thường xuyên được hữu thể hóa thông qua các từ ngữ thuộc
miền sinh thể, dịch thể và cơ thể. Ở tầng ý niệm, có thể khái quát bốn cấu trúc chính: NỖI ĐAU LÀ
CƠ THỂ; TRĂNG LÀ SINH THỂ LAI DỊCH THỂ; THƠ LÀ DÒNG CHẢY; VŨ TRỤ LÀ MỘT
CƠ THỂ KHỔNG LỒ. Sự tương tác giữa các cấu trúc này được mở rộng ở tầng diễn ngôn thông qua
cơ chế khung hóa theo tiêu chí của Entman, qua đó phác lộ những mô thức diễn giải nỗi đau mang
tính hữu cơ, cảm giác và thần nghiệm. Ở tầng dụng học, sự hữu thể hóa này gắn với kinh nghiệm tôn
giáo, cảm thức siêu nghiệm và cấu trúc thân thể đã biến đổi của chủ thể trữ tình. Bài báo góp phần
làm rõ cơ chế hình thành ẩn dụ trong thơ Hàn Mặc Tử, đồng thời minh chứng hiệu quả của mô hình
phân tích bốn tầng trong việc giải mã những cấu trúc ngôn ngữ - ý niệm phức hợp của thơ tượng
trưng - siêu thực Việt Nam.
TỪ KHÓA: Ẩn dụ đời sống; sinh thể; Hàn Mặc Tử; phân tích ẩn dụ phê phán; cấu trúc ý niệm.