TỔ HỢP SONG TIẾT ĐẲNG LẬP TRÁI NGHĨA TRONG TIẾNG HÁN HIỆN ĐẠI (CÓ LIÊN HỆ VỚI TIẾNG VIỆT)

Tóm tắt

TÓM TẮT: Tiếng Hán có nhiều tổ hợp song tiết đẳng lập vốn được hình thành từ hai yếu tố trái
ngược nhau về nghĩa. Hiện tượng này đã được một số nhà Hán ngữ học ghi nhận và bước đầu tìm
hiểu. Bài viết này được thực hiện nhằm tìm hiểu các tổ hợp song tiết đẳng lập trái nghĩa đó từ góc độ
ngữ nghĩa và cấu tạo. Ngữ liệu khảo sát của bài viết được thu thập từ cuốn 现代汉语词典 (2004 年
增补本). Về mặt ngữ nghĩa, bài viết đã làm rõ vấn đề ngữ nghĩa của tổng thể tổ hợp, sự đóng góp và
mối liên quan ngữ nghĩa của từng yếu tố cấu thành với ngữ nghĩa của tổng thể tổ hợp. Về mặt cấu
tạo, bài viết đã làm rõ được trật tự của tổ hợp, tức khả năng đảo được hay không của tổ hợp và đã
làm rõ được lí do chi phối khả năng đảo được hay không đảo được đó. Cuối cùng, bài viết đã liên hệ
những kết quả nghiên cứu này với tiếng Việt, nhằm làm rõ những sự tương đồng và khác biệt về mặt
ngữ nghĩa và cấu tạo của những tổ hợp song tiết đẳng lập trái nghĩa trong tiếng Hán và tiếng Việt.
TỪ KHÓA: Tổ hợp song tiết đẳng lập trái nghĩa; yếu tố trái nghĩa; trật tự từ; đặc điểm ngữ nghĩa